วันสารทไทย 2564 ตรงกับวันที่ 6 ตุลาคม นับว่าเป็นจารีตสำคัญของคนไทยที่ปฏิบัติสืบต่อกันมายาวนาน มักจะจัดขึ้นในราวเดือนกันยายน-ตุลาคมของทุกปี ทั้งยังยังเป็นวันรวมญาติที่สมาชิกในครอบครัว ร่วมกันทำบุญอุทิศส่วนกุศลไปให้บรรพบุรุษที่ล่วงลับไปแล้ว มีประวัติภูมิหลังเช่นไร ติดตามจากเนื้อหานี้

ทำความรู้จัก “วันสารทไทย” คือวันอะไร?

วันสารทไทยเป็นวันทำบุญกลางปีของคนไทย ตรงกับวันแรม 15 ค่ำ ขึ้น 10 บ้างก็นิยมเรียกวันนี้ว่า “วันสารทเดือนสิบ” หรือ “จารีตทำบุญเดือนสิบ” โดยในแต่ละภาคจะมีชื่อเรียกที่แตกต่างออกไป ดังนี้

– ภาคกึ่งกลาง : วันสารทไทย
– ภาคใต้ : งานบุญเดือนสิบ, จารีตชิงเปรต
– ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ : งานทำบุญข้าวสาก
– ภาคเหนือ : งานตานก๋วยสลาก

วันสารทไทยได้รับอิทธิพลมาจากคติอินเดีย เมื่อไทยรับเข้ามาใช้เป็นส่วนใดส่วนหนึ่งของประเพณีพื้นเมืองแล้ว ก็จะมีความยึดโยงกับความเชื่อถือเรื่องสังคมทำการเกษตรแล้วก็บรรพบุรุษ โดยมั่นใจว่าการทำบุญให้แก่บรรพบุรุษที่ล่วงลับไปแล้ว รวมถึงสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่เคารพ จะช่วยบันดาลให้ครอบครัวอยู่เย็นเป็นสุข ฝนตกตามฤดูกาล พรรณไม้ธัญญาหารอุดมสมบูรณ์ เก็บเกี่ยวเห็นผลผลิตที่พอใจ แต่ว่าถ้าหากไม่นับถือบรรพบุรุษแล้วก็สิ่งศักดิ์สิทธิ์ ก็จะได้รับผลที่ตรงกันข้ามกันนั่นเอง

เรื่องราววันสารทไทย มีที่มาเช่นไร?

จากหลักฐานในหนังสือพระราชพิธีสิบสองเดือน บทพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) มั่นใจว่า จารีตวันสารทไทยมีมาตั้งแต่ยุคจังหวัดสุโขทัย ส่วนต้นสายปลายเหตุที่สันนิษฐานว่าได้รับอิทธิพลมาจากอินเดียแล้วก็คติพราหมณ์ เนื่องจากในอดีตกาลตอนวันสารทที่จัดในเดือน 10 เมื่อเทียบกับตอนฤดูเก็บเกี่ยวของไทยแล้ว พบว่าเป็นช่วงที่ข้าวยังไม่สุก ไม่ใช่ฤดูเก็บผลิตผลของไทย ก็เลยไม่อาจจะทำของหวานกระยาสารทขึ้นมาโดยใช้ผลิตผลในตอนนั้นได้
เมื่อเป็นเช่นนั้น คนไทยก็เลยปรับปรุงแก้ไขดัดแปลงด้วยการนำข้าวสารเก่า ผสมกับถั่วแล้วก็งา เพื่อใช้ทำของหวานกระยาสารท สำหรับบูชาสิ่งศักดิ์สิทธิ์ เทพเทวดา แล้วก็ผีสาง ที่รอปกป้องปกป้องแทนนั่นเอง ต่อมาเมื่อคนไทยหันมานับถือศาสนาพุทธ ก็เลยนิยมทำบุญกับพระสงฆ์ เพื่ออุทิศบุญส่วนกุศลไปให้บรรพบุรุษ รวมถึงคนเสียชีวิตที่ตกเป็น “เปรต” ให้ได้มีโอกาสมารับส่วนบุญในวันทำบุญสารทเดือนสิบนั่นเอง ซึ่งคนใต้จะเรียกวันนี้ว่า “วันทำบุญชิงเปรต” นั่นเอง โดยต้องมีการจัดสำรับของกิน ผลไม้ ของหวานพอง ของหวานลา ฯลฯ นำไปทำบุญ เพื่อหวังให้ญาติพี่น้องที่ล่วงลับไปแล้ว ได้รับผลบุญในตอนเทศกาลดังกล่าว

sartjaen2

ความสําคัญวันสารทไทย สะท้อนแนวคิดเรื่องอะไรบ้าง?

  • การแสดงความกตัญญูต่อบรรพชนที่ล่วงลับไปแล้ว มั่นใจว่าในตอนวันสารทเดือนสิบ ญาติพี่น้องที่ตายจากไปแล้ว แต่ว่ายังจำต้องใช้บาปอยู่ จะได้กลับมาหาครอบครัวเพื่อรับส่วนบุญบุญกุศล
  • การแสดงความนับถือต่อผู้มีบุญคุณณ แสดงถึงความสัมพันธ์ระหว่างบรรพชนที่เสียชีวิตไปแล้ว แล้วก็ลูกหลานญาติพี่น้องที่ยังมีชีวิตอยู่
  • การแสดงความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ เนื่องจากในตอนวันสารทไทย คนไทยมักจะนิยมนำของหวานกระยาสารท หรือของหวานตามจารีตของแต่ละแคว้น ไปมอบให้แก่กัน
  • การแสดงความนับถือต่อธรรมชาติ แม่โพสพ ผีสาง เทพเทวดา (ตามความเชื่อถือของแต่ละพื้นที่) ที่ช่วยปกป้องปกป้องให้ผลิตผลการเกษตรได้ประสิทธิภาพที่ดี
  • การเสียสละ ทำบุญ บริจาคทาน ไม่โลภ ไม่ยึดติด ทั้งยังเป็นการอุปถัมภ์ศาสนาพุทธ รักษาจารีตไทยสืบไป

sartjaen1

สำหรับกิจกรรมวันสารทไทยที่คนไทยยึดมั่นปฏิบัติกันทุกปีเป็นการไปวัดทำบุญ กรวดน้ำอุทิศส่วนกุศลให้แก่บรรพบุรุษที่ล่วงลับ ด้วยการนำข้าวปลาของกิน ผลไม้ ของหวานตามจารีต ไปร่วมใส่บาตรที่วัด ซึ่งการประกอบพิธีวันสารทไทยในแต่ละพื้นที่ ก็อาจมีลักษณะที่แตกต่างออกไป